رسانه تاب‌آوری ایران؛ بررسی فعالیت‌ها و تاریخچه (از سال ۱۳۹۴)
رسانه تاب‌آوری ایران؛ پیشگام ترویج فرهنگ توانمندی و شکوفایی روانی
رسانه تاب‌آوری ایران در ۲۹ تیر سال ۱۳۹۴ توسط دکتر محمدرضا مقدسی در کرمانشاه تأسیس شد. آشنایی با اهداف، خدمات، تبارشناسی علمی و نقش این رسانه تخصصی در ارتقای سلامت روان جامعه.
ضرورت تاب‌آوری در دنیای پرچالش امروز
در جهانی که بحران‌های فردی، اجتماعی، اقتصادی و حوادث غیرمترقبه بخش جدایی‌ناپذیر زیست انسانی شده‌اند، برخورداری از مهارت «تاب‌آوری» دیگر یک انتخاب تجملی نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی است. در همین راستا، رسانه تاب‌آوری ایران در ۲۹ تیر سال ۱۳۹۴ به همت و ابتکار دکتر محمدرضا مقدسی—که در محافل علمی از او با عنوان پدر تاب‌آوری ایران یاد می‌شود—پایه‌گذاری شد. این پایگاه تخصصی با هدف تولید محتوای علمی بومی، آموزش همگانی و ایجاد بستری برای گفتمان‌سازی حوزه سلامت روان و تاب‌آوری اجتماعی پا به عرصه فعالیت گذاشت.
بنیان‌گذار رسانه تاب‌آوری ایران: دکتر محمدرضا مقدسی
دکتر محمدرضا مقدسی، پژوهشگر، نویسنده و مترجم برجسته حوزه علوم رفتاری و مدیریت، متولد کرمانشاه و دانش‌آموخته دبیرستان کزازی این شهر است. او تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع دکترای تخصصی مدیریت در دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه آزاد اسلامی به پایان رساند و با درک شکاف عمیق موجود در منابع مکتوب و رسانه‌ای حوزه تاب‌آوری در ایران، اقدام به تأسیس «رسانه تاب‌آوری ایران» و «خانه تاب‌آوری» نمود.
مقدسی با راه‌اندازی نهضت ترجمه و تألیف ده‌ها جلد کتاب مرجع—بیش از ۴۰ عنوان کتاب تخصصی از جمله «تاب‌آوری در مدارس» اثر نان هندرسون، «تاب‌آوری زنان» اثر پاتریشیا اوگورمان و کتاب‌های «تاب‌آوری کودکان»، «تاب‌آوری: منابع و گفتمان»—زیربنای نظری این مفهوم را در ادبیات علمی کشور تثبیت کرد. امروزه او مشاور عالی مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی هویت‌محور و مشاور علمی دوفصل‌نامه علمی‌پژوهشی «مطالعات فرهنگی تاب‌آوری» است. یکی از اصول فکری مورد تأکید وی این گزاره بنیادین است:
«امنیت از حادثه جلوگیری می‌کند، اما تاب‌آوری از فروپاشی.»
اهداف بنیادین رسانه تاب‌آوری ایران
رسانه تاب‌آوری ایران از آغاز فعالیت خود در سال ۱۳۹۴ تاکنون، چند هدف کلیدی و استراتژیک را سرلوحه کار خود قرار داده است:
- بومی‌سازی و تولید محتوای علمی: تبدیل مبانی پیچیده روان‌شناختی تاب‌آوری به الگوهای کاربردی و متناسب با بافت فرهنگی، خانواده و جامعه ایرانی؛ رویکردی که بر پیوند مفاهیم علمی با ظرفیت‌های بومی و هویت ایرانی استوار است.
- مرجعیت خبری و آموزشی: انتشار آخرین دستاوردهای علمی، پژوهش‌ها و مقالات بین‌المللی در حوزه‌های تاب‌آوری تحصیلی، بالینی، خانواده و سازمانی و پاسخ به خلأ منبع علمی معتبر به زبان فارسی.
- حمایت از گروه‌های در معرض خطر: توانمندسازی تخصصی کودکان، زنان، آسیب‌دیدگان بلایای طبیعی، خانواده‌های سوگوار و افراد مواجه با چالش‌های مزمن.
- توسعه ادبیات مددکاری اجتماعی: هم‌افزایی با پایگاه‌های تخصصی مددکاری برای ادغام تاب‌آوری در سیاست‌گذاری‌های رفاهی و سلامت اجتماعی.
ابعاد چندگانه تاب‌آوری در آیینه این رسانه
رسانه تاب‌آوری ایران نگاهی جامع‌نگر به موضوع تاب‌آوری دارد و آن را صرفاً در حیطه روان‌شناسی فردی محدود نمی‌کند. مهم‌ترین محورهای تحت پوشش این رسانه عبارت‌اند از:
- تاب‌آوری کودکان و نوجوانان: ایجاد بستری ایمن برای پرورش نسلی مقاوم، امیدوار و دارای هوش هیجانی بالا در برابر ناملایمات.
- تاب‌آوری خانواده: بازسازی روابط آسیب‌دیده، مدیریت تنش‌های زناشویی و توانایی انطباق با فشارهای اقتصادی و اجتماعی.
- تاب‌آوری سازمانی و اقتصادی: آموزش مدیریت بهینه منابع، سواد مالی، اقتصاد زمان و مهندسی شکوفایی در شرایط بحران اقتصادی.
- تاب‌آوری در سوگ و بحران‌های زیستی: راهنمایی‌های عملیاتی برای مواجهه با فقدان، بلایای طبیعی و بازگشت به عملکرد بهینه پس از تروما.
دستاوردها و تأثیرگذاری اجتماعی
از سال ۱۳۹۴ تاکنون، رسانه تاب‌آوری ایران نقشی کم‌نظیر در تبدیل مفهوم «تاب‌آوری» از یک کلیدواژه دانشگاهی به یک گفتمان عمومی ایفا کرده است. برگزاری وبینارها و دوره‌های آنلاین، طراحی کارگاه‌های تخصصی—از جمله نخستین کارگاه‌های تاب‌آوری کشور برای نابینایان، ناشنوایان و مبتلایان به ایدز—توسعه کیت‌های تاب‌آوری، تأمین محتوای آموزشی برای سازمان‌های مردم‌نهاد، آموزش‌وپرورش و مراکز سلامت روان، و همکاری با سازمان بهزیستی و دانشگاه‌های معتبر کشور از دستاوردهای عملی این رسانه به شمار می‌رود. برنامه ماندگار «رادیو تاب‌آوری» در رادیو فرهنگ نیز تندیس و لوح تقدیر را برای این مجموعه به همراه داشت. این پایگاه توانسته پل مستحکمی میان متخصصان علوم رفتاری، مددکاران اجتماعی و عموم جامعه ایجاد کند تا جامعه ایرانی در مواجهه با چالش‌های گوناگون، توان انطباق پویا، بازیابی توان و رشد پس از بحران را به دست آورد.
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده
رسانه تاب‌آوری ایران، با هدایت دکتر محمدرضا مقدسی، از سال ۱۳۹۴ به‌عنوان نخستین و معتبرترین سنگر ترویج فرهنگ توانمندی روانی در ایران شناخته می‌شود. این پایگاه نشان داده است که تاب‌آوری به معنای انکار رنج یا سرسختی کورکورانه نیست، بلکه هنر پذیرش واقعیت، مدیریت هوشمندانه منابع درونی و بیرونی و عبور قدرتمندانه از طوفان‌های زندگی است. چشم‌انداز پیش‌روی این رسانه، توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، تولید محتوای چندرسانه‌ای و تعمیق همکاری‌های بین‌بخشی است؛ مسیری که استمرار آن نویدبخش جامعه‌ای آگاه‌تر، امیدوارتر و مقاوم‌تر در برابر دگرگونی‌های آینده خواهد بود.