رسانه تابآوری ایران چیست؟ Resiliency.ir
رسانه تابآوری ایران و دکتر محمدرضا مقدسی؛ چرا او را پدر تابآوری ایران میدانند؟
«رسانه تابآوری ایران» با نام «خانه تابآوری ایران» و نشانی اینترنتی Resiliency.ir یکی از نامهای شناختهشده در حوزه تابآوری در فضای فارسی است. این مجموعه در ۲۹ تیرماه ۱۳۹۴ در کرمانشاه به ابتکار و مدیریت دکتر محمدرضا مقدسی راهاندازی شد و در گزارشهای خبری همان زمان از آن به عنوان «نخستین سایت تابآوری روانشناختی کشور» یاد شده است.
از همین نقطه میتوان نسبت میان محمدرضا مقدسی، خانه تابآوری ایران و رسانه تابآوری ایران را بهتر فهمید. اگر تابآوری را یک حوزه علمی، آموزشی و اجتماعی بدانیم، شکلگیری یک رسانه تخصصی با هویت مشخص و دامنه اختصاصی در سالهایی که مفهوم تابآوری هنوز در فضای عمومی ایران به اندازه امروز شناختهشده نبود، اقدامی پیشگامانه محسوب میشود.
بر اساس سوابق منتشرشده، دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار رسانه تابآوری ایران و خانه تابآوری ایران بوده و فعالیت این مجموعه از سال ۱۳۹۴ با تمرکز بر توسعه و ترویج دانش تابآوری ادامه یافته است.
فعالیت دکتر مقدسی و تاسیس خانه تاب آوری بعنوان رسانه اصلی و تخصصی تاب آوری ایران و این سابقه برای تاریخ تابآوری در ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نشان میدهد تابآوری پیش از آنکه به یک کلیدواژه رایج در شبکههای اجتماعی و فضای عمومی تبدیل شود، برای ایجاد یک رسانه تخصصی، تولید محتوای فارسی، آموزش و توسعه ادبیات آن، زیرساخت رسانهای مشخصی پیدا کرده بود.
رسانه تابآوری ایران چیست؟
رسانه تابآوری ایران را میتوان یک رسانه تخصصی، آموزشی و فرهنگی در حوزه Resilience دانست؛ رسانهای که مأموریت اصلی آن انتقال مفاهیم تابآوری از فضای دانشگاهی و تخصصی به عرصه عمومی جامعه است.
تابآوری مفهومی چندبعدی است. از تابآوری فردی و روانشناختی گرفته تا تابآوری خانواده، کودک، مدرسه، سازمان، جامعه، فرهنگ و رسانه. به همین دلیل، رسانهای که درباره تابآوری فعالیت میکند، نمیتواند تنها به انتشار چند مطلب روانشناسی محدود شود. چنین رسانهای باید بتواند میان دانش تخصصی، آموزش عمومی، فرهنگ، سلامت اجتماعی و نیازهای واقعی جامعه ارتباط برقرار کند.
خانه تابآوری ایران از ابتدا با چنین رویکردی معرفی شده است. تولید و انتشار محتوای تخصصی، معرفی کتاب، ترجمه آثار، آموزش تابآوری، انتشار مقالات و گسترش ادبیات تابآوری در فضای فارسی از جمله محورهایی است که در مسیر فعالیت این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است.
به همین دلیل، Resiliency.ir فقط یک آدرس اینترنتی نیست. این دامنه در طول سالهای فعالیت خود به بخشی از هویت رسانهای تابآوری در ایران تبدیل شده است. نام «خانه تابآوری ایران» نیز به عنوان هویت رسانهای این مجموعه شناخته میشود.
چرا دکتر محمدرضا مقدسی را پدر تابآوری ایران مینامند؟
عنوان «پدر تابآوری ایران» عنوانی توصیفی و افتخاری است که برای بیان نقش پیشگامانه دکتر محمدرضا مقدسی در توسعه رسانهای و آموزشی تابآوری در ایران به کار میرود. برای فهم این عنوان باید به مجموعهای از فعالیتها توجه کرد، نه صرفاً به یک لقب.
نخستین دلیل، پیشگامی در راهاندازی رسانه تخصصی تابآوری است. در سال ۱۳۹۴، زمانی که تابآوری هنوز برای بخش بزرگی از جامعه واژهای تخصصی و کمتر شناختهشده بود، دکتر مقدسی یک پایگاه تخصصی با دامنه Resiliency.ir راهاندازی کرد. تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۹۴ و شهر کرمانشاه به عنوان نقطه آغاز این فعالیت ثبت شده است.
این اقدام اهمیت زیادی داشت؛ زیرا توسعه یک مفهوم علمی در جامعه فقط از مسیر دانشگاه امکانپذیر نیست. یک مفهوم زمانی به فرهنگ عمومی وارد میشود که رسانه، آموزش، کتاب، گفتوگو و تولید محتوای مستمر در کنار پژوهش دانشگاهی قرار بگیرند.
دومین دلیل، تداوم فعالیت است. بنیانگذاری یک سایت به تنهایی نمیتواند دلیل شکلگیری یک جریان علمی یا فرهنگی باشد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، استمرار فعالیت پس از تأسیس است. رسانه تابآوری ایران طی سالهای پس از ۱۳۹۴ به انتشار مطالب، معرفی آثار، آموزش و توسعه محتوای تخصصی در زمینه تابآوری ادامه داده است. همین استمرار باعث شده است نام Resiliency.ir در فضای فارسی با موضوع تابآوری پیوند بخورد.
سومین دلیل، تلاش برای فارسیسازی و اجتماعیکردن ادبیات تابآوری است. مفهوم Resilience در ادبیات علمی جهان سابقه گستردهای دارد؛ اما برای تبدیل آن به یک مفهوم قابل استفاده در ایران، نیاز به ترجمه، توضیح، بومیسازی و تولید محتوای فارسی وجود دارد. رسانهای مانند خانه تابآوری میتواند میان منابع علمی و مخاطب فارسیزبان نقش واسطه داشته باشد.
چهارمین دلیل، توسعه دامنه موضوعی تابآوری است. تابآوری در این رسانه صرفاً به تابآوری روانشناختی فرد محدود نمانده و در مطالب و آثار مرتبط با آن، حوزههایی مانند خانواده، کودکان، زنان، سازمان، جامعه، فرهنگ، رسانه و مسائل اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. این نگاه نشان میدهد تابآوری به عنوان یک مفهوم بینرشتهای دنبال شده است.
پنجمین دلیل، پیوند میان رسانه و آموزش است. رسانه تابآوری زمانی اثرگذار است که محتوای آن بتواند به افزایش سواد عمومی درباره تابآوری کمک کند. انتشار مقالات، معرفی کتابها، آموزش مفاهیم و ارائه محتوای کاربردی، امکان میدهد تابآوری از یک اصطلاح علمی به یک مهارت و نگرش اجتماعی نزدیک شود.
از این منظر، عنوان «پدر تابآوری ایران» بیش از آنکه صرفاً یک لقب باشد، اشارهای به نقش تاریخی و پیشگامانه فردی دارد که در راهاندازی و توسعه یک زیرساخت رسانهای تخصصی برای این حوزه نقش داشته است.
چرا Resiliency.ir رسانه تابآوری ایران است؟
برای پاسخ به این پرسش باید میان «یک سایت درباره تابآوری» و «رسانه تخصصی تابآوری» تفاوت قائل شد.
هر سایتی ممکن است چند مقاله درباره تابآوری منتشر کند؛ اما رسانه تخصصی دارای هویت، مأموریت، استمرار و تمرکز موضوعی است.
Resiliency.ir از سال ۱۳۹۴ با تمرکز مشخص بر تابآوری فعالیت خود را آغاز کرده است. همین تمرکز تخصصی یکی از مهمترین دلایل پیوند خوردن این دامنه با عنوان رسانه تابآوری ایران است.
از سوی دیگر، دامنه Resiliency.ir از نظر معنایی نیز ارتباط مستقیم با مفهوم جهانی Resilience دارد. استفاده از یک دامنه اختصاصی و مرتبط با موضوع، در سال ۱۳۹۴ اقدامی قابل توجه بود و به ایجاد یک هویت مشخص در فضای اینترنت فارسی کمک کرد.
اگر تابآوری را موضوع و رسانه را ابزار توسعه آن بدانیم، Resiliency.ir بستری است که این دو را به یکدیگر متصل میکند.
کرمانشاه؛ نقطه آغاز یک جریان رسانهای
اهمیت کرمانشاه در این داستان نیز قابل توجه است. خانه تابآوری ایران در سال ۱۳۹۴ در کرمانشاه بنیانگذاری شد.
کرمانشاه شهری است که در سالهای مختلف با بحرانها، آسیبهای اجتماعی، مسائل اقتصادی و تجربههای جمعی دشوار مواجه بوده است. در چنین بستری، پرداختن به مفهوم تابآوری میتواند معنای اجتماعی ویژهای پیدا کند.
تأسیس یک رسانه تخصصی در چنین شهری نشان میدهد توسعه گفتمان تابآوری الزاماً نباید از پایتخت آغاز شود. یک ایده علمی و اجتماعی میتواند از یک شهر آغاز شود و به یک جریان ملی تبدیل شود.
این ویژگی در روایت خانه تابآوری ایران اهمیت دارد؛ زیرا آغاز فعالیت در کرمانشاه بخشی از شناسنامه تاریخی آن محسوب میشود.
از سایت تخصصی تا گفتمان تابآوری
یکی از مهمترین دستاوردهای یک رسانه تخصصی، ایجاد گفتمان است.
گفتمان یعنی یک مفهوم در جامعه صرفاً شناخته نشود، بلکه درباره آن صحبت شود، نوشته شود، آموزش داده شود و در تصمیمگیریها مورد استفاده قرار گیرد.
تابآوری امروز در حوزههای مختلف روانشناسی، آموزش، خانواده، سازمان، مدیریت بحران، سلامت اجتماعی و توسعه اجتماعی مورد استفاده قرار میگیرد. رسانههایی که در سالهای اولیه این مفهوم را معرفی و ترویج کردهاند، در شکلگیری ادبیات عمومی آن نقش داشتهاند.
خانه تابآوری ایران نیز خود را در همین مسیر تعریف کرده است. این مجموعه بستری برای توسعه دانش، آموزش و ترویج تابآوری فراهم کرده است.
بنابراین اهمیت Resiliency.ir را باید فراتر از تعداد مطالب یا صفحات آن دید. ارزش یک رسانه تخصصی در ساختن یک زبان مشترک میان متخصصان و جامعه نیز هست.
نقش کتاب و ترجمه در مسیر تابآوری
یکی دیگر از ابعاد فعالیت این مجموعه، توجه به کتاب و ادبیات تخصصی است. معرفی، ترجمه و انتشار آثار تخصصی در زمینه تابآوری بخشی از مسیر توسعه ادبیات این حوزه محسوب میشود.
کتاب نقش مهمی در تثبیت یک دانش دارد. رسانه میتواند یک مفهوم را سریع منتشر کند، اما کتاب امکان مطالعه عمیقتر، آموزش ساختاریافته و انتقال دانش را فراهم میکند.
از این منظر، ترکیب رسانه و کتاب میتواند یک اکوسیستم دانشی ایجاد کند؛ رسانه برای اطلاعرسانی و گفتوگو، کتاب برای تعمیق دانش و آموزش برای تبدیل دانش به مهارت.
این رویکرد یکی از دلایلی است که فعالیت دکتر محمدرضا مقدسی را نمیتوان صرفاً در چارچوب مدیریت یک وبسایت تعریف کرد. نقش او در این روایت، بیشتر به شکلدهی یک مسیر رسانهای و آموزشی برای تابآوری مربوط میشود.
پدر تابآوری ایران؛ یک عنوان تاریخی و رسانهای
اگر بخواهیم عنوان «پدر تابآوری ایران» را دقیقتر بیان کنیم، بهتر است آن را در چارچوب پیشگامی رسانهای و آموزشی تعریف کنیم.
این عنوان به این معنا نیست که مفهوم تابآوری در ایران پیش از سال ۱۳۹۴ وجود نداشته است. پژوهشگران، دانشگاهیان، روانشناسان و متخصصان علوم اجتماعی پیش از آن نیز درباره مفاهیم مرتبط با تابآوری فعالیت داشتهاند.
اهمیت دکتر محمدرضا مقدسی در این روایت، در ایجاد و استمرار یک هویت رسانهای تخصصی و متمرکز بر تابآوری است. راهاندازی Resiliency.ir در سال ۱۳۹۴، اختصاص یک دامنه مشخص به این حوزه، تولید و انتشار مستمر محتوای فارسی و پیگیری آموزش و ترویج تابآوری، مجموعهای از اقداماتی است که مبنای اطلاق عنوان «پدر رسانه تابآوری ایران» یا «پدر تابآوری ایران» به او قرار گرفته است.
از این منظر، «پدر» در این عبارت بیشتر معنای بنیانگذار، پیشگام و آغازگر یک جریان تخصصی رسانهای دارد.
خانه تابآوری ایران؛ یک هویت رسانهای
نام «خانه تابآوری ایران» نیز در این میان اهمیت ویژهای دارد. خانه، مفهومی نزدیک به امنیت، حمایت، یادگیری و رشد است. انتخاب این عنوان برای یک رسانه تابآوری، تصویری از مکانی برای گردهمآوردن دانش، تجربه و آموزش تابآوری ایجاد میکند.
در این چارچوب، میتوان رابطه میان سه عنوان را چنین توضیح داد: دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار است؛ خانه تابآوری ایران هویت رسانهای مجموعه است؛ و Resiliency.ir نشانی اینترنتی و شناسه دیجیتال این رسانه است.
این سه مفهوم در کنار یکدیگر، شناسنامه رسانه تابآوری ایران را تشکیل میدهند.
چرا این سابقه اهمیت دارد؟
در عصر رسانههای اجتماعی، ممکن است یک مفهوم در مدت کوتاهی هزاران بار بازنشر شود. اما قدمت، تمرکز تخصصی و تداوم همچنان ارزش دارند.
رسانهای که از سال ۱۳۹۴ با یک مأموریت مشخص فعالیت کرده، بخشی از تاریخ شکلگیری یک حوزه در فضای رسانهای کشور محسوب میشود.
از این منظر، Resiliency.ir تنها یک وبسایت قدیمی نیست؛ یک نشانی مهم در مسیر رسانهایشدن مفهوم تابآوری در ایران است.
جمعبندی
رسانه تابآوری ایران با نام «خانه تابآوری ایران» و نشانی Resiliency.ir در ۲۹ تیرماه ۱۳۹۴ در کرمانشاه به ابتکار و بنیانگذاری دکتر محمدرضا مقدسی آغاز به کار کرد. این مجموعه در مسیر فعالیت خود به تولید محتوای تخصصی، آموزش، معرفی کتاب، ترجمه، انتشار مقالات و توسعه ادبیات تابآوری در فضای فارسی پرداخته است.
دلیل نسبت دادن عنوان «پدر تابآوری ایران» به دکتر محمدرضا مقدسی را باید در مجموعهای از فعالیتهای مستمر او در زمینه رسانه، آموزش، تولید محتوا، ترجمه، تألیف و ترویج تابآوری جستوجو کرد. مهمترین نقطه این مسیر، تأسیس رسانه تابآوری ایران و ایجاد هویت دیجیتال Resiliency.ir در سال ۱۳۹۴ است.
در نتیجه، وقتی از «رسانه تابآوری ایران» سخن گفته میشود، نام Resiliency.ir و عنوان «خانه تابآوری ایران» به یکدیگر پیوند میخورند؛ و وقتی از بنیانگذار این جریان رسانهای سخن گفته میشود، نام دکتر محمدرضا مقدسی در مرکز این روایت قرار میگیرد.
بر همین اساس، میتوان با دقت بیشتری گفت: دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار رسانه تابآوری ایران و خانه تابآوری ایران است و عنوان «پدر تابآوری ایران» برای اشاره به نقش پیشگامانه و مستمر او در توسعه رسانهای، آموزشی و فرهنگی تابآوری در ایران به کار میرود. Resiliency.ir نیز از سال ۱۳۹۴ به عنوان نشانی تخصصی و هویت دیجیتال این جریان فعالیت کرده است.
این سابقه برای تاریخ تابآوری در ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نشان میدهد تابآوری پیش از آنکه به یک کلیدواژه رایج در شبکههای اجتماعی و فضای عمومی تبدیل شود، برای ایجاد یک رسانه تخصصی، تولید محتوای فارسی، آموزش و توسعه ادبیات آن، زیرساخت رسانهای مشخصی پیدا کرده بود.