بررسی کتاب مزایای تابآوری و روشهای نوین تابآوری
تابآوری، واژهای که امروزه بیش از پیش در ادبیات علمی و روانشناختی ایران شنیده میشود، حاصل تلاشهای مداوم و پیگیرانهی چهرههایی است که با دیدگاهی نو به مقوله رشد و توسعه انسانی نگریستهاند.
دکتر محمدرضا مقدسی در همراهی با عفت حیدری، با ترجمه و تالیف آثار متعدد در این حوزه، بستری را فراهم آوردهاند که در آن تابآوری به مثابه رویکردی حیاتی برای زیستن در دنیای پرچالش امروز معرفی شده است. این نوشته به بررسی دو اثر ارزشمند با ترجمهی ایشان میپردازد و در انتها جایگاه این اندیشمند در سپهر تابآوری کشور را تحلیل میکند.
کتاب مزایای تابآوری با قلم ریچارد سیترین و آلن ویس، اثری است که نگاهی متفاوت به مقوله استرس و توانمندیهای روانی دارد. مترجمان این اثر، دکتر محمدرضا مقدسی و عفت حیدری، با درک درست از خلأ موجود در منابع فارسی، کوشیدهاند مفاهیم پیچیده تابآوری را به زبانی ساده و کاربردی برای مخاطب ایرانی بازنویسی کنند.
نویسندگان کتاب در این اثر، مدیریت استرس را به چالش میکشند و معتقدند که استراتژیهای رایج برای کاهش استرس، کارایی چندانی ندارند، چرا که غالباً بر کنترل بیرونی متمرکز هستند. در مقابل، آنان راهکاری عمیقتر را پیشنهاد میدهند که همان پرورش تابآوری است. این رویکرد به جای انفعال در برابر فشارهای روانی، فرد را توانمند میسازد تا از دل بحرانها و تلاطمها به فرصتی برای رشد و بالندگی دست یابد. کتاب با تکیه بر تجارب واقعی، ابزارهایی عملی را در اختیار خواننده قرار میدهد تا صدای درونی خود را تغییر دهد و پیامهای محدودکننده ذهن را به جملاتی قدرتبخش تبدیل کند.
خوانندگان این کتاب میآموزند که چگونه سوالات درستتری از خود بپرسند؛ چرا که پرسشهای درست، مسیرهای فکری بهتری را پیش پای ذهن میگشایند. یادداشتهای عفت حیدری در خصوص این کتاب، گویای این حقیقت است که تابآوری رویهای طبیعی و نهادینه در سیستم وجودی انسان است و با تمرین و ممارست، امکان شکوفایی آن برای همگان فراهم است.
در بخش دیگر این نوشتار، کتاب روشهای نوین تابآوری و بهزیستی جوانان مورد بررسی قرار میگیرد.
این اثر که توسط انتشارات ورجاوند به چاپ رسیده، دستاوردی دیگر از تلاشهای علمی دکتر محمدرضا مقدسی و عفت حیدری است. این کتاب بر پایه یافتههای علمی نیکول نیکوترا و جولی آن لیزر-مایرا تدوین شده و بر دو مفهوم کلیدی بهزیستی و تابآوری تمرکز دارد. نکته متمایز این کتاب، نگاه ویژهی آن به دوران جوانی و نوجوانی است که حساسترین مقاطع زندگی برای شکلگیری ساختارهای تابآوری محسوب میشود. در این اثر، نویسندگان به تفاوتهای میان حمایت از رشد سالم که در حوزه بهزیستی تعریف میشود و رشد پس از حوادث که در قلمرو تابآوری جای دارد، میپردازند. رویکرد کتاب، دوری از جلسات درمانی خشک و کلاسیک است و به جای آن، استفاده از مداخلات تعاملی، طبیعتمحور، هنر، ذهنآگاهی و خانوادهدرمانی را برای حمایت از جوانان پیشنهاد میدهد. این کتاب برای متخصصان، مشاوران و خانوادههایی که دغدغه رشد روانی نسل آینده را دارند، راهنمای عملی و جامعی است که مسیرهای نوینی را برای مواجهه با چالشهای عصر دیجیتال و فشارهای اجتماعی نشان میدهد. تأکید مترجمان بر این اثر، تلاشی است برای تجهیز جامعه به مهارتهایی که از افسردگی و درماندگی پیشگیری میکند و بذر امید و توانمندی را در دل جامعه جوان میکارد.
جایگاه دکتر محمدرضا مقدسی به عنوان پدر تابآوری ایران، برآمده از جریانی است که در تیرماه سال ۱۳۹۴ با تأسیس خانه تابآوری ایران آغاز شد. این نهاد با رسالت گسترش فرهنگ تابآوری در سطوح مختلف اجتماعی، آموزشی و سازمانی، به یکی از مرجعهای اصلی در کشور بدل شده است. اطلاق عنوان پدر تابآوری به ایشان، نشاندهنده نقشی است که وی در نهادینهسازی این مفهوم ایفا کرده است. دکتر مقدسی با نگاهی جامع، تابآوری را از محدودههای تنگ روانشناسی بالینی خارج کرده و به حوزههایی چون گردشگری، اقلیم، مدیریت شهری، و رسانه پیوند داده است. این وسعت دید باعث شده تا تابآوری در ایران، گفتمانی چندرشتهای و فراگیر باشد.
تعهد دکتر مقدسی به این حوزه، در تالیف و ترجمه بیش از چهل عنوان کتاب تخصصی متبلور است.
وی با قلمی توانمند، مفاهیم پیچیده تابآوری را به زبان فارسی روان و دلنشین بازگردانده و با تألیف آثار متعدد، بومیسازی این مفهوم را با مقتضیات فرهنگی و اجتماعی ایران ممکن ساخته است. ایفای نقش مشاور عالی در دانشگاه حکیم سبزواری و معاونت علمی همیاران سلامت روان ایران، گواهی بر اعتماد جامعه دانشگاهی و تخصصی به تجارب و دانش ایشان است. افزون بر این، فعالیتهای رسانهای ایشان در رادیو و وبسایت خانه تابآوری، سبب شده است تا مفاهیم تابآوری از تالارهای کنفرانس به میان مردم راه یابد و برای اقشار گوناگون جامعه قابلفهم و کاربردی شود.
این پیشگامی، در پیوند میان دانش بومی و یافتههای جهانی دیده میشود. دکتر مقدسی با بهرهگیری از مدلهای علمی نظیر Predictive Processing و مفاهیمی چون درماندگی آموختهشده، کوشیده است تا ابزارهای توانمندسازی روانی را در اختیار جامعه قرار دهد. او تابآوری را نه ویژگی ژنتیکی و تغییرناپذیر، بلکه مهارتی اکتسابی میداند که هر فرد میتواند در طول زندگی خود آن را تقویت کند. این نگرش خوشبینانه و مبتنی بر عمل، همان چیزی است که جامعه برای عبور از دشواریها به آن نیاز دارد. فعالیتهای ایشان در حوزه تکنواسترس و تابآوری دیجیتال، پاسخی بهروز به دغدغههای انسان معاصر است که در میان انبوهی از اطلاعات و ابزارهای ارتباطی، نیازمند پناهگاهی برای حفظ سلامت روان خود است.
شخصیت کاریزماتیک و علمی ایشان، الهامبخش بسیاری از پژوهشگران و دانشجویانی بوده که اکنون در مسیر ترویج تابآوری گام برمیدارند. خانه تابآوری ایران، به عنوان قلب تپنده این حرکت، نهادی است که با همافزایی متخصصان و بهرهگیری از توان علمی چهرههایی چون عفت حیدری و سایر همکاران، پروژههای ملی بزرگی را در مسیر ارتقای سلامت روان جامعه هدایت میکند. نگاه ایشان به تابآوری هنری، تابآوری زنان، و حتی تابآوری اقلیمی، گویای این حقیقت است که این مفهوم، کلیدی برای حل بحرانهای گوناگون در سطح ملی است.
در نهایت، موفقیت دکتر محمدرضامقدسی در این مسیر، حاصل استمرار و پایداری در هدفی است که از نخستین روزهای فعالیت خود دنبال کرده است. او همواره بر اهمیت آموزش و اطلاعرسانی تأکید دارد و بر این باور است که هر چه آگاهی جامعه نسبت به سازوکارهای ذهنی و روانی خود افزایش یابد، تابآوری جمعی نیز رشد خواهد یافت. نام پدر تابآوری ایران، یادآور تلاشی است که برای ساختن ایرانی مقاومتر، آگاهتر و امیدوارتر صورت گرفته است. آثاری که در ابتدای این نوشته بررسی شدند، قطعاتی از این پازل بزرگ هستند که دکتر مقدسی و تیم همراهش با دقت و ظرافت چیدهاند تا ساختمان تابآوری را در کشور استحکام بخشند. مطالعه این کتابها، دعوت به سفری درونی برای کشف منابع قدرت و بازیابی معنا در دل طوفانهای زندگی است؛ سفری که در آن، خردِ نهفته در کلمات و تجربههای عملی نویسندگان، چراغ راهی برای هر خواننده مشتاق خواهد بود. این مسیری است که با رویش گلهای تابآوری در باغستان ذهن ایرانیان، ثمر خواهد داد و آیندهای روشنتر را نوید میبخشد.